badania profilaktyczne

Badania profilaktyczne pozwalają na wczesne wykrycie wielu chorób, co ma bardzo istotne znaczenie dla skutecznego leczenia. Powinny więc być normą i podstawowym elementem dbania o własne zdrowie. Sprawdźmy zatem, dlaczego warto badać się regularnie i jakie badania wykonywać i jak często to robić.

Czym są badania profilaktyczne i jaki jest ich cel?

Badania profilaktyczne to różnego rodzaju testy laboratoryjne, obrazowe i fizykalne, których celem jest jak najwcześniejsze wykrycie zmian chorobowych. Wychwycenie choroby na wczesnym etapie pozwala na szybkie podjęcie działań, które zatrzymają jej rozwój, zredukują objawy i pozwolą dłużej cieszyć się dobrym zdrowiem.

Badania profilaktyczne pozwalają też w wielu sytuacjach ocenić ryzyko zachorowania jeszcze przed pojawieniem się objawów klinicznych. Są więc narzędziem prewencyjnym, chroniącym np. osoby z grup wysokiego ryzyka.

Regularne badania umożliwiają zatem zarówno zapobieganie chorobom, jak i skutecznie leczenie na wczesnych etapach, zanim zmiany chorobowe zdążą wyrządzić poważne i trwałe szkody.

Które z badania profilaktyczne wykonywać regularnie?

Badania profilaktyczne dostarczają cennych informacji o stanie zdrowia, dlatego warto wykonywać je regularnie i sumiennie. Zalecany rodzaj i częstość wykonywanych badań zależy od płci czy wieku, ale są też takie, które powinien robić każdy, należą do nich:

  • Morfologia krwi, czyli podstawowe badanie określające stężenie podstawowych elementów krwi (jej skład). Pozwala ocenić m.in. liczbę krwinek czerwonych i białych (tzw. erytrocytów i leukocytów), płytek krwi czy zawartość hemoglobiny w erytrocytach. Podstawowe badania morfologiczne pozwalają na wykrycie infekcji, stanów zapalnych i wielu chorób, dlatego zaleca się wykonywać ją przynajmniej raz w roku.
  • Odczyn Biernackiego (OB) to pomiar tzw. opadania erytrocytów w niekrzepnącej krwi w ciągu godziny. Wysokie OB może świadczyć o procesach zapalnych, reumatycznych i nowotworowych. Wykonuje się je i interpretuje zawsze wraz z innymi wynikami, ponieważ OB w normie nie wyklucza występowania chorób. Badania profilaktyczne OB również zaleca się wykonywać przynajmniej raz w roku.
  • Glikemia — pomiar poziomu glukozy we krwi — to jedno z ważniejszych badań profilaktycznych. Jego regularne wykonywanie zaleca się przede wszystkim osobom z grupy ryzyka zachorowania na cukrzycę. Przynajmniej raz w roku powinni je robić osoby starsze oraz te, które mają rodzinną historię występowania cukrzycy. Wskazaniem do pomiaru poziomu glukozy są również takie objawy jak ogólne zmęczenie i poczucie senności, przyspieszone bicie serca czy osłabienie.
  • Lipidogram, czyli profil lipidowy, to pomiar poziomu cholesterolu. Wyniki pozwalają ocenić nie tylko całkowity poziom cholesterolu, ale również poszczególnych jego typów — HDL, LDL oraz trójglicerydów. Regularne badania profilaktyczne tego rodzaju mają na celu ocenę gospodarki lipidowej i analizę ryzyka wystąpienia miażdżycy, zawału serca czy udaru mózgu. U osób niebędących w grupie wysokiego ryzyka (mających prawidłowe wyniki) badanie to zaleca się wykonywać raz na 5 lat.
  • Próby wątrobowe, czyli oznaczenie enzymów wątrobowych to kolejne badanie profilaktyczne, które należy wykonywać regularnie, przynajmniej raz w roku. Jest to podstawowy sposób na ocenę stanu wątroby. Wyniki odchylone od normy mogą wskazywać na zaburzenia gospodarki tłuszczowej, cukrzycę czy wirusowe zapalenie wątroby typu B i C. Wysokie wyniki mogą też świadczyć o uszkodzeniu wątroby w wyniku zażywania leków, nadużywania alkoholu czy działania różnych toksyn. Jest to jedno z badań profilaktycznych, które pozwala zidentyfikować zmiany jeszcze przed pojawieniem się klinicznych objawów choroby, dlatego warto badać się regularnie.
  • Ocena poziomu hormonu tarczycy ma istotne znaczenie w diagnostyce bardzo wielu chorób. Tarczyca jest bowiem organem, którego działanie wpływa na cały organizm i wszystkie narządy wewnętrzne. Podstawowe badania to ocena trzech wskaźników — TSH, ft3 i ft4 (tzw. trójka tarczycowa). Dla dokładniejszej oceny tarczycy, np. wykrycia jej stanów zapalnych czy choroby Hashimoto, konieczne może być także badanie przeciwciał anty-TPO i anty-TG, a nawet wykonanie badania USG tego organu. Szczególną uwagę na regularne badania profilaktyczne tarczycy powinny zwrócić kobiety planujące i będące w ciąży, a także osoby narażone na wysoki poziom stresu oraz mające problemy ze snem.
  • Ogólne badanie moczu to jedno z najczęściej wykonywanych, a przy tym najbardziej użytecznych laboratoryjnych badań profilaktycznych. Polega na ocenie fizycznych i biochemicznych cech moczu oraz występowania w nim wałeczków, kryształków czy komórek mogących wskazywać na rozmaite choroby i zaburzenia pracy organizmu. Regularne badanie moczu pozwala ocenić m.in. stan nerek i dróg moczowych, ale również wielu innych narządów. Jest także użyteczne przy diagnozie cukrzycy, nadciśnienia tętniczego i ich powikłań. Ze względu na dużą wartość informacyjną badanie to zaleca się przeprowadzać przynajmniej raz w roku.

Wykrywanie chorób układu krążenia i cukrzycy — badania profilaktyczne, które ratują życie

Cukrzyca oraz choroby układu krążenia to jedne z najczęściej obecnie występujących problemów zdrowotnych. Mówi się wręcz o epidemii tych zaburzeń, szczególnie w krajach wysoko rozwiniętych i rozwijających się. Również w Polsce choroby te stanowią duży problem.

Regularne badania profilaktyczne są najlepszym sposobem na wczesne wykrycie problemów i uniknięcie lub zahamowanie rozwoju cukrzycy, miażdżycy oraz związanych z nimi powikłań. W diagnozie użyteczne są niektóre z badań wymienionych we wcześniejszym akapicie (np. lipidogram czy pomiar poziomu glukozy). Warto jednak zwrócić uwagę również na inne objawy, które można wykryć nie tylko podczas rutynowej kontroli lekarskiej, ale także samemu.

Regularne badanie ciśnienia tętniczego możemy wykonać u lekarza rodzinnego, w wielu aptekach, ale również w domu, przy użyciu własnego ciśnieniomierza. Za górną granicę prawidłowego ciśnienia u osoby dorosłej uznaje się wartość 140/90 mm Hg. Chronicznie podwyższone ciśnienie w obu, a nawet jednym tylko zakresie (rozkurczowe lub skurczowe) świadczy o nieprawidłowościach w działaniu układu krążenia, np. o zwężeniu tętnic i zachodzącym procesie miażdżycowym.

O procesach miażdżycowych świadczyć może również niedokrwienie kończyn dolnych. Jego analizę wykonuje się przez pomiar ciśnienia na nogach, co również można robić w domu. Sygnałem alarmowym niedokrwienia są nie tylko zaburzenia ciśnienia, ale także ból, mrowienie, szybkie marznięcie stóp, bladość nóg czy zanik owłosienia. W przypadku wystąpienia takich symptomów warto zgłosić się na badania profilaktyczne.

Choroby układu krążenia oraz cukrzyca znacznie częściej dotykają osoby otyłe. Ci, którzy mają wysoki wskaźnik BMI, ale również WHR (stosunek obwodu talii do obwodu bioder), powinni więc zwrócić szczególną uwagę na regularne badania profilaktyczne.

Dlaczego warto regularnie się badać?

Regularne badania to jeden z podstawowych sposobów ochrony zdrowia i dbania o dobry stan organizmu niezależnie od płci, wieku czy subiektywnego samopoczucia. Badania profilaktyczne pozwalają szybko zidentyfikować problemy i zaburzenia w funkcjonowaniu licznych narządów i adekwatnie zareagować przed pełnym rozwinięciem się stanu chorobowego.

Warto więc regularnie się badać, aby uniknąć zbyt późnego wykrycia zaburzeń, co wiąże się często z nieodwracalnymi zmianami. Wiele chorób, przede wszystkim tych najbardziej niebezpiecznych, np. nowotworowych, może być skutecznie wyleczona, o ile diagnoza zostanie postawiona odpowiednio szybko.

Regularne badania profilaktyczne pozwalają też uniknąć sytuacji nagłych. Wysokie ciśnienie krwi często nie daje żadnych sygnałów ostrzegawczych, dopóki nie jest za późno. Dlatego nazywa się je cichym zabójcą — ujawnia się dopiero poprzez swoje, często śmiertelne, powikłania — udar, atak serca czy choroby nerek i innych narządów. Tymczasem, aby postawić diagnozę nadciśnienia, wystarczy regularnie się badać.

Istotnym aspektem badań profilaktycznych jest też stworzenie historii zdrowia, która może mieć ogromną wartość przy pojawieniu się problemów. Regularne badania pozwalają prześledzić zmiany i zidentyfikować moment załamania się stanu zdrowia. Ma to bardzo dużą wartość informacyjną dla lekarzy, pomaga przy diagnozie, jak i wyborze odpowiednich sposobów leczenia.

Autor artykułu
Artykuł został opracowany we współpracy z firmą Riester oferującej profesjonalny sprzęt dla lekarzy.

One thought on “Badania profilaktyczne — dlaczego warto się badać regularnie?”

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.